Van koffiebekers en bureaustoelen naar de kabels en leidingen: circulariteit bij Alliander komt dichter bij de kern

Van koffiebekers en bureaustoelen naar de kabels en leidingen: circulariteit bij Alliander komt dichter bij de kern
uitdaging

Ze dragen dezelfde voornaam, maar daarmee houden de overeenkomsten tussen beide heren wel op.

Hendrik van Zantvoort – Programmamanager Maatschappelijk Verantwoord Inkopen bij Alliander – kreeg van huis uit traditionele normen en waarden mee. Dat betekende zuinig zijn, zorgen voor je toekomst en anderen niet tekort doen.  Verandering ziet hij in het perspectief van het eigen handelen, stapje voor stapje de dingen beter doen. 

Hendrik de Vries – consultant duurzaamheid en circulaire economie bij Liandon (onderdeel van Alliander) - groeide op met een groot gevoel van verantwoordelijkheid en (keuze)vrijheid. Hij leeft het leven het liefst als een jongensboek, vol avonturen, grootse plannen en gedreven door het idee dat alles anders moet. Hij gelooft niet in gedragsverandering maar in systeemverandering als noodzakelijk element voor een duurzame toekomst. 

Motieven voor circulair denken

Hendrik en Hendrik illustreren in de praktijk de verschillende motieven om met duurzaamheid en de circulaire economie in het bijzonder bezig te zijn. Hendrik de Vries vond inspiratie in de woorden van Thomas Rau, iemand die het anders kijken heeft uitgevonden. Het gaf hem een ‘zo kan het ook’  gevoel. Hendrik van Zantvoort kwam in aanraking met circulariteit toen een collega hem elke 3 maanden kwam lastig vallen over plastic bekertjes uit de koffiemachine. Toen hij het na een aantal maanden zat was ging hij het regelen en kwam in een traject terecht dat zijn ogen openden. 

Maar wat betekent dat dan voor hen, een circulaire economie? “Dat er niks verloren gaat”, zegt Hendrik van Zantvoort. We zijn van een zuinige cultuur naar een weggooicultuur gegaan, we moeten terug naar weer die zuinigheid.”  Hendrik de Vries vult aan “Voor mij is het ook wel economie, waarbij je kijkt naar een systeemoplossing waardoor je vanzelf het goede gaat doen. Het moet niet van gedragsverandering en intrinsieke motivaties afhangen, maar het systeem moet fundamenteel anders. Met ideologie alleen ga je de massa nooit bereiken.”  

Dat betekent dat ook de beloningsstructuren daarop zijn ingericht, waar mensen op worden beloond en afgerekend. “Zolang je KPI’s hebt waar je op tijd en geld beoordeeld wordt in plaats van op impact of materiaalgebruik, dan gaat dat niet veranderen.” Ze zijn het er over eens dat de grootste uitdaging niet in de techniek zit, maar juist in de ‘softe’ factoren: de manier van samenwerken, de processen, dingen anders durven zien en doen. Daar heb je lef voor nodig en je niet laten tegenhouden door praktische bezwaren. 

Springplank voor circulariteit in de ondergrond

En zo kwamen Hendrik en Hendrik, elk vanwege hun eigen drijfveren, terecht in het keten innovatieprogramma Leiding op Circulariteit van Nederland Circulair! waar partijen in de Ondergrondse Infrastructuur met elkaar aan de slag gaan om principes van de circulaire economie in de praktijk te brengen. Met een coalitie van verschillende partijen werken zij aan de ambitie om in 2040 100% circulair materiaalgebruik in de ondergrondse infrastructuur te realiseren. 

Zoals vaker bij ‘change makers’ in organisaties kan de verandering hen niet snel genoeg gaan. En hoewel er ook in dit traject het één en ander soepeler kan zien ze toch vooral de positieve veranderingen die het al heeft gebracht. “Deze coalitie is eerlijk gezegd een springplank”, vertelt Hendrik de Vries. “We zijn al een tijdje bezig om verschillende leveranciers achter de broek aan te zitten en zelfs in contracten vast te leggen dat zij met een grondstofpaspoort en alternatieve ontwerpen te komen”. 

In de praktijk blijkt het lastig om dit soort dingen verder te brengen, bijvoorbeeld omdat inkopers, contractmanagers en leveranciers opgeslokt worden door de dagelijkse operationele dingen. “Die zaken hebben dan voorrang op iets als circulariteit. Omdat we nu met leveranciers in deze coalitie zitten kunnen we het daar juist wél over hebben. De andere obstakels zijn er even niet en je kijkt juist hoe je elkaar verder kan helpen. Daardoor hebben we nu in een paar maanden tijd al een alternatief kabelontwerp en een aanzet voor een grondstofpaspoort, in plaats van de looptijd van 2 jaar die er voor stond. Dat is echt gaaf.” 

De innovatiekracht van kwetsbaar durven zijn

Er zijn verschillende momenten om in te stappen in de circulaire economie. Kijk je bijvoorbeeld naar productontwerp zodat producten zó in elkaar gezet worden dat deze het langst meegaan en na levensduur het beste weer uit elkaar te halen zijn? Of naar innovaties die de levensduur van een product verlengen? Ook kan je je focussen op de end-of-life fase; het terugnemen van producten om deze zo hoogwaardig mogelijk te hergebruiken. 

Als één van de veranderprojecten binnen het keteninnovatieprogramma kwam het inkoop vraagstuk naar boven. Ingegeven door het besef dat er meer innovatiekracht buiten de inkooporganisaties ligt dan daar binnen. “Ik denk dat we de markt zo geconditioneerd hebben als opdrachtgever dat innovatie onze organisatie niet meer in komt”, aldus Hendrik van Zantvoort. “We zijn gewend om oplossingen voor te schrijven uitgewerkt in allerlei detaillistische specificaties. Door uit te gaan vragen op functionaliteit hopen we de markt meer ruimte te geven om met circulaire oplossingen te komen.”

Daar is meer voor nodig dan alleen een andere vraag te stellen, het is echt een cultuuromslag. “We zullen ons meer kwetsbaar moeten opstellen. Durven aangeven welke onzekerheden en vragen we hebben, in plaats van uit risicobeheersing alles af te kaderen en een ander te vertellen wat ze moeten doen. Juist als je je zorgen deelt nodigt dat uit om samen tot antwoorden te komen”. Maar onzekerheden is nou juist iets wat niet goed past bij een organisatie die bestaat door de zekerheid en betrouwbaarheid van haar diensten. “Ons hele netwerk, ons hele bestaansrecht is gebaseerd op zekerheid, veiligheid, risicomijdend gedrag. Dat zit in ons DNA als organisatie.”

Circulair inkopen van de core business

Gelukkig heeft Alliander al veel ervaring op gedaan met circulair inkopen in het facilitaire bedrijf. De transformatie van het terrein in Duiven naar een inspirerend voorbeeld van een circulair gebouw is daar wel het paradepaardje van. Juist door dit enorme succes heeft de organisatie een duwtje in de rug gekregen wat betreft circulair denken. 

“Organisatiebreed heeft iedereen gezien hoeveel lof er is uitgesproken over circulaire economie in ons huisvesting en inrichting domein. Daar zijn veel credits naar uit gegaan. Dat heeft wel een gevoel aangewakkerd van: dat willen we ook wel voor onze core business. Met als gevolg dat we nu met kabels bezig zijn, met trafo’s, met de slimme meter die een fair meter is geworden. Het kruipt zo steeds dieper in de kern van onze organisatie.”

“Maar”, zegt Hendrik de Vries, “dat blijft nog wel kwetsbaar. Als onze directeur inkoop of MVO manager morgen een andere baan hebben dan kan het wel eens lastig worden. Het moet nog wel verder doordringen in de organisatie voordat zij weg kunnen. Het hangt nog wel heel erg samen met bepaalde personen, die echte ambassadeurs zijn van circulaire economie in de organisatie.” Hun doel voor de komende tijd bij Alliander? “Over 5 jaar kunnen wij hopelijk een andere baan zoeken. Dan is circulariteit business as usual binnen Alliander. De circulaire economie als pleonasme.”

Meer ontwikkelingen staan in de tussentijdse uitgave van de Project History Leiding op Circulariteit.

De uitdaging

Kan jij Alliander verder helpen? Heb jij slimme ideeën om bekabeling circulair te maken? Neem contact op met Pieter van den Herik, transitiemanager Keten Innovatieprogramma Leiding op Circulariteit: p.vandenherik@mvonederland.nl.

Heb jij ook een tof circulair product? Nederland circulair! zet in op een doorpakkende beweging richting een volledig circulaire economie. Hoe die er precies uitziet weten we nog niet, maar dat het mogelijk is bewijzen de vele succesvolle businesscases, inspirerende best practices en nieuwe businessmodellen. Round = Real is de belichaming van deze beweging: We delen ervaringen, zoeken naar nieuwe mogelijkheden en samenwerkingen en vieren de successen. Ook slim bezig? Dat verdient meer aandacht, dus doe mee!

Lees meer
Gerelateerde SDG's wat zijn SDG's
Er zijn nog geen oplossingen gematcht. Match hier oplossingen

Wil jij op deze uitdaging reageren?