CIRCO Interview Ellen Schindler van Kossmann.dejong

CIRCO Interview Ellen Schindler van Kossmann.dejong
library

In de serie CIRCO interviews laten toonaangevende Nederlandse ondernemers zien hoe zij de voortrekkersrol als aandrijver van de circulaire economie in de praktijk brengen na hun deelname aan CIRCO. Van marktleider tot designconsultant en start-up, over visies, kansen en uitdagingen bij het vinden van nieuwe business kansen door circular design.

“Ons doel is om het om te draaien. Niet wachten op een vraag, maar juist zélf een antwoord ontwikkelen.”

ELLEN SCHINDLER

Partner en zakelijk directeur van Kossmann.dejong, een internationaal ontwerpbureau voor tentoonstellingsontwerpen en interieurarchitectuur. Kenmerkend voor de ontwerpbenadering van Kossmann.dejong is de koppeling van inhoud aan verbeelding. Door een inhoudelijke aanpak en inzet van een mix aan media ontstaan gelaagde multimediale, ruimtelijke vertellingen met een unieke vorm. Kossmann.dejong heeft oa. Lounge 2 van Schiphol ontworpen.

De betekenis van duurzaam

We kunnen eigenlijk niet niets doen. Tentoonstellingen zijn per definitie niet duurzaam, maar wat kunnen wij als ontwerpers bijdragen aan dit thema en hoe kunnen wij opdrachtgevers motiveren hier aandacht voor te hebben? Ruim een jaar geleden heb ik op bureau het balletje opgegooid of we niet meer aan duurzaamheid zouden moeten doen, of er op z’n minst over na zouden moeten gaan denken. Dat bleek geen eenvoudige vraag waar niet 1-2-3 antwoord op te geven was. Iedereen is erg druk en het is lastig om dan de mindset richting iets nieuws te krijgen omdat men eigenlijk niet weet hoe te beginnen. Ik heb de vraag terug naar mezelf gehaald en me voor de CIRCO Track aangemeld om eerst zelf in de goede mindset te raken. Van circulariteit had ik wel gehoord maar ik wilde leren wat het precies inhoudt.

Ik kwam met mensen in contact die op verschillende niveaus met hetzelfde bezig zijn en dat heeft mij heel erg geïnspireerd. Veel deelnemers wilden circulariteit in het design proces integreren, maar ik ontdekte dat het in ons geval niet alleen maar gaat om objecten, materialen en technieken, wat vaak wel gedacht wordt. Ik wilde de vraag op een hoger niveau beantwoorden: ‘Wat kunnen wij betekenen voor musea die meer duurzaam of circulair willen worden?’. Bij onze nationale en internationale aanbestedingen wordt heel vaak gevraagd naar een sustainability policy maar zodra je de opdracht hebt wordt er helemaal niets meer mee gedaan, dus wat betekent het dan? Bij internationale conferenties kom je erachter dat ‘to be sustainable’ in de praktijk vaak gaat over hoe je als musea blijft voortbestaan, hoe je een duurzame relatie met de bezoekers ontwikkelt en over het vinden van het bestaansrecht van het museum binnen haar Umfeld. Wanneer men spreekt over environmental sustainability gaat het veelal niet veel dieper dan gebouw-gerelateerde onderdelen, het ‘niveau van de LED lampen’ zeg maar. Bij de ontwikkeling van tentoonstellingen eindigd dit thema toch vaak op het tweede plan. En dat begrijp ik ook, want het ís een ingewikkelde en zeer gelaagde materie, en musea hebben veelal gewoonweg niet de resources om hier veel tijd en energie in te steken.

Vanaf het begin van het proces

Wij willen het daarom omdraaien en niet wachten op de vraag van de opdrachtgever maar juist zélf een plan maken om musea en andere opdrachtgevers te ondersteunen om een project op duurzame wijze aan te pakken. Zodoende zijn we bezig om een circulaire ‘roadmap’ te ontwikkelen. Een handleiding om opdrachtgevers te helpen om vanaf het begin van een proces het thema duurzaamheid in het gehele ontwikkeltraject te integreren. Van visie tot dismantling, en dus niet alleen in het design proces wanneer de briefing al gedefinieerd is en het te laat is om te reframen. Als we het voor elkaar krijgen om al in een vroeg stadium en met de juiste mensen om de tafel zitten, kunnen we het hele proces omvatten. En niet, zoals dat nu gaat, wanneer het product al nagenoeg geproduceerd wordt men zich afvraagt of het ook duurzaam kan. Dan ben je te laat en zijn alle kansen gemist.

Tijdens de CIRCO Track is het idee ontstaan voor deze roadmap en kregen we de bevestiging dat we op de goede weg zitten. De uitwerking is daarna begonnen en daar werken we nog steeds druk aan. We hebben binnen Kossmann.dejong een greenteam samengesteld dat zich met de ontwikkeling van de roadmap en het thema sustainability bezighoudt. We hebben een plan opgesteld bestaande uit drie hoofdonderdelen van onderzoek die we gedurende een jaar verder uitwerken. De deelgebieden die onder de loep gaan zijn ons eigen bureau, onze projecten (materialen, technieken en processen), en de impact die we met een tentoonstelling proberen te bereiken, het vraagstuk: ‘hoe verweven we duurzaamheid inhoudelijk in onze projecten?’. Op dit moment zijn we begonnen met een pilot project om het plan van aanpak te onderzoeken. De roadmap hoort hierbij en omvat de hele keten van samenwerking met partners: van bouwpartij tot en met de lichtontwerpers. We bekijken samen hoe we een project duurzamer kunnen aanpakken en denken in verschillende lagen en dus ook hoe we de bezoeker van het museum erbij kunnen betrekken.

Hoe beter onze aanpak wordt, hoe beter het ons lukt om in een eerder stadium bij de opdracht van musea en commerciële partijen betrokken te raken. Het helpt dat we een toonaangevend bureau zijn waardoor we de boodschap goed over kunnen dragen en veel partijen het interessant vinden. Maar waar de crux zit, is niet alleen de input die wij kunnen leveren maar ook de input die de opdrachtgever kan leveren. In het begin zal de implementatie en aanpak lastig zijn, maar daar moet de roadmap een hulpmiddel voor gaan worden. Het is geen wondermiddel maar wel een katalysator voor een ingewikkeld proces waarvan ik zeker weet dat als we dit een aantal keer doen, we steeds beter worden. Het is dus geen belofte dat we het allemaal weten, integendeel, maar het is wel een belofte dat we de duurzame uitdaging samen met de opdrachtgever willen aangaan.

“In het begin vindt men de implementatie en aanpak moeilijk, maar daar moet de roadmap een antwoord op gaan geven.”

Het sneeuwbal effect veroorzaken

De rol als change agent kunnen we zeker hebben. Waarom niet? Soms moet je een voortrekkersrol nemen en mensen inspireren, laten zien dat het mogelijk en vooral ook leuk is. We zullen er zeker nog niet altijd succesvol in zijn maar als je niks doet groeit een duurzame en circulaire samenleving zeker niet.

Ik geef ook lezingen en was bijvoorbeeld laatst in Berlijn voor een workshop om ons verhaal te vertellen. Het zou leuk zijn als dit een sneeuwbal effect krijgt. Er zijn nog geen afgeronde projecten die we kunnen laten zien maar we zitten er middenin en merken dat er steeds meer opdrachtgevers zijn die willen aanhaken. Er is een grote behoefte aan de roadmap en die moet ook binnen het bureau een sneeuwbaleffect veroorzaken. Dat begint vooral bij een heel goed plan, met ‘kop en staart’, want het is best ingewikkeld. Als je dit thema te theoretisch benadert, dus bijvoorbeeld ontwerpstrategieën versus businessmodellen presenteert, dan haakt de helft af, want wat moet een designer met de business kant? Het helpt daarbij zeer om voorbeelden en ideeën uit de praktijk te laten zien waardoor het voor iedereen duidelijker wordt. Het boek ‘Products that Last’  [Onderzoek van TU Delft waar de CIRCO aanpak op is gebaseerd – red] maakt het tastbaar en begrijpelijk, maar als je het naast onze dagelijkse bezigheden legt, is het toch nog best gecompliceerd en moet er dus nog een vertaalslag gemaakt worden. Daarom proberen wij het praktisch te maken door met partijen uit de keten samen om tafel te zitten en naar oplossingen te zoeken. Bij dat waar we nu goed in zijn, moeten we het circulaire geheel integreren.

Over een jaar wil ik een goed functionerend Greenteam hebben en een gedeeld vocabulaire met alle medewerkers. We hebben dan inmiddels ook een paar opdrachtgevers die dit traject met ons willen aangaan en onze kennis op het gebied van materialen zal zich stevig hebben uitgebreid. Over vijf jaar is duurzaamheid voor ons als ‘tanden poetsen’ (zoals Herman Kossmann altijd zegt): ‘iets waar we niet meer over nadenken maar gewoon doén’. Er zijn ideeën genoeg maar mijn grootste obstakel is simpelweg tijd, want we hebben het heel druk op dit moment en reizen de hele wereld over. Dus dit vereist een lange adem. Soms voel ik mij een kruisridder, die met harnas en paard ten strijde trekt. En het gaat vast nog honderd keer mis, maar dan denk ik maar ‘Try again, fail again, fail better’.

“Over vijf jaar is duurzaamheid voor ons als ‘tanden poetsen’, iets waar we niet meer over nadenken maar gewoon doén.”

Tekst: Maxe van Heeswijk, foto: Chantal Bekker

Read more
There are no matches yet. Match to this library
No people have been matched yet. Match people here

Do you want to comment on this library item?